Bỏ qua tới nội dung chính
Lê Hoàn Prosthetics & Orthotics

Nẹp chỉnh hình

Sức khoẻ cột sống, đĩa đệm, thắt lưng: tư thế đúng để phòng và sống chung với thoát vị đĩa đệm

Vì sao người thoát vị đĩa đệm phải tránh cúi gập lưng? Bài viết giải thích bằng giải phẫu, sinh cơ học và số đo áp lực đĩa đệm thật, rồi hướng dẫn bằng hình “nên – tránh” cho năm tình huống hằng ngày, tư thế ngủ, sinh hoạt vợ chồng, cùng bằng chứng khoa học về tập luyện, cân nặng, thuốc lá và các dấu hiệu cần đi cấp cứu.

Sức khoẻ cột sống, đĩa đệm, thắt lưng: tư thế đúng để phòng và sống chung với thoát vị đĩa đệm

Đĩa đệm thắt lưng là “miếng đệm” giữa các đốt sống: ở giữa là nhân nhầy dạng gel, bao quanh là vòng xơ nhiều lớp. Thoát vị đĩa đệm xảy ra khi vòng xơ rách và nhân nhầy thoát ra, thường chèn vào rễ thần kinh gây đau lan xuống mông, chân.

Bài viết này là tài liệu hướng dẫn người bệnh: giải thích vì sao có những tư thế nên và nên tránh, minh hoạ bằng hình, và tổng hợp bằng chứng khoa học. Tài liệu mang tính hướng dẫn chung, không thay thế việc thăm khám của bác sĩ và chuyên viên phục hồi chức năng.

1. Vì sao người thoát vị đĩa đệm phải tránh tư thế gập lưng?

Giải phẫu – hàng rào phía sau là điểm yếu nhất: phía sau đĩa đệm, sát ống sống và rễ thần kinh, chỉ có vòng xơ phía sau và dây chằng dọc sau giữ nhân nhầy. Dây chằng dọc sau mỏng hơn nhiều so với dây chằng dọc trước và ở đoạn thắt lưng hẹp lại, không che hết mặt sau đĩa đệm – vì vậy phần lớn khối thoát vị nằm ở vị trí sau – bên, đúng nơi rễ thần kinh đi ra (StatPearls). Ở người đã thoát vị, hàng rào này đã rách hoặc suy yếu.

Cách đọc hình: lát cắt ngang đĩa đệm nhìn từ trên xuống. Trái – đĩa đệm bình thường: nhân nhầy (xanh đậm) nằm gọn giữa các lớp bao xơ. Phải – thoát vị: nhân nhầy chui qua chỗ rách của bao xơ ra phía sau – bên và chèn vào dây thần kinh (vùng đỏ). Nguồn hình: dungcuchinhhinh.vn.
Cách đọc hình: lát cắt ngang đĩa đệm nhìn từ trên xuống. Trái – đĩa đệm bình thường: nhân nhầy (xanh đậm) nằm gọn giữa các lớp bao xơ. Phải – thoát vị: nhân nhầy chui qua chỗ rách của bao xơ ra phía sau – bên và chèn vào dây thần kinh (vùng đỏ). Nguồn hình: dungcuchinhhinh.vn.

Sinh cơ học: khi cột sống thắt lưng gập, khe gian đốt phía trước bị ép, phía sau mở ra; nhân nhầy bị dồn ra sau và vòng xơ phía sau chịu căng lớn nhất. Thí nghiệm của Wade và cộng sự (Spine 2014) cho thấy cả đĩa đệm lành cũng rách khi gập kết hợp với lực nén; Marshall và McGill (Clin Biomech 2010) ghi nhận xoay vặn làm các lớp vòng xơ tách rời, và gập – duỗi lặp lại làm nhân nhầy đi dần xuyên qua vòng xơ. Ngược lại, khi thắt lưng giữ đường cong ưỡn sinh lý, phía sau khép lại và nhân nhầy có xu hướng dịch ra trước, xa khối thoát vị.

Hình minh hoạ: tư thế trung tính và tư thế gập

Phân tích vật lý đơn giản (mang tính minh hoạ): nhân nhầy chủ yếu là nước nên gần như không nén được – thể tích không đổi, chỉ đổi hình dạng. Với đĩa đệm sâu khoảng 35 mm, gập 10° làm chênh lệch chiều cao giữa bờ trước và bờ sau khoảng 6 mm, rất lớn so với chiều cao đĩa khoảng 10 mm; phần thể tích mất ở phía trước buộc phải dồn ra sau.

Vì sao áp lực đo trong nhân nhầy có thể không tăng khi gập? Tổng lực nén được chia cho nhân nhầy và vòng xơ. Khi nhân nhầy dồn ra sau, một phần lực chuyển sang vòng xơ phía sau. Nghiên cứu của Adams và cộng sự (J Bone Joint Surg Br 1996) đo phân bố ứng suất trong đĩa đệm: ở đĩa thoái hoá, áp lực vùng nhân giảm khoảng 30% trong khi đỉnh ứng suất ở vòng xơ tăng khoảng 160%, và vòng xơ phía sau bị ảnh hưởng nhiều nhất. Vì vậy áp lực nhân nhầy thấp khi gập không có nghĩa là an toàn.

Đòn bẩy: cơ dựng sống chỉ có tay đòn khoảng 5 cm tính từ đĩa đệm, còn thân trên và vật mang trên tay có tay đòn lớn hơn nhiều khi cúi. Cúi lưng nhấc vật 20 kg cách cột sống 40 cm có thể tạo lực nén lên đĩa đệm khoảng 4.200 N; giữ vật sát người và thân thẳng giảm còn khoảng một phần tư. Tay đòn càng dài – càng cúi và vật càng xa – lực nén càng lớn.

Mỏi vật liệu: giống kim loại gãy sau nhiều lần uốn nhẹ, vòng xơ có thể rách dần sau nhiều chu kỳ gập – duỗi với tải nhỏ. Cúi nhặt đồ nhẹ nhiều lần, ngồi gù hàng giờ đều gây hại tích luỹ dù từng lần không đau.

Cách đọc hình: trái – tư thế trung tính, hai đốt sống song song, nhân nhầy (xanh) ở giữa, xa rễ thần kinh (rễ TK, chấm vàng). Phải – tư thế gập: phía trước bị ép (mũi tên đen), phía sau mở ra, nhân nhầy bị đẩy ra sau (mũi tên đỏ) về phía rễ thần kinh (chấm đỏ). Sơ đồ do tác giả vẽ, nguồn dungcuchinhhinh.vn.
Cách đọc hình: trái – tư thế trung tính, hai đốt sống song song, nhân nhầy (xanh) ở giữa, xa rễ thần kinh (rễ TK, chấm vàng). Phải – tư thế gập: phía trước bị ép (mũi tên đen), phía sau mở ra, nhân nhầy bị đẩy ra sau (mũi tên đỏ) về phía rễ thần kinh (chấm đỏ). Sơ đồ do tác giả vẽ, nguồn dungcuchinhhinh.vn.

Số đo thật: áp lực trong đĩa đệm theo từng tư thế

Cách đọc hình: áp lực đo trực tiếp trong nhân nhầy đĩa đệm L4–L5 của một người khoẻ mạnh (MPa; thanh càng dài áp lực càng cao): nằm ngửa 0,10; nằm nghiêng 0,12; đứng thẳng 0,50; ngồi cúi gập tối đa 0,83; đứng cúi người ra trước 1,10; nâng 20 kg gập gối 1,70; cầm 20 kg cách ngực 60 cm 1,80; nâng 20 kg cong lưng 2,30. Nguồn số liệu: Wilke và cộng sự, Spine 1999; hình: dungcuchinhhinh.vn.
Cách đọc hình: áp lực đo trực tiếp trong nhân nhầy đĩa đệm L4–L5 của một người khoẻ mạnh (MPa; thanh càng dài áp lực càng cao): nằm ngửa 0,10; nằm nghiêng 0,12; đứng thẳng 0,50; ngồi cúi gập tối đa 0,83; đứng cúi người ra trước 1,10; nâng 20 kg gập gối 1,70; cầm 20 kg cách ngực 60 cm 1,80; nâng 20 kg cong lưng 2,30. Nguồn số liệu: Wilke và cộng sự, Spine 1999; hình: dungcuchinhhinh.vn.

Đọc đúng biểu đồ: số đo này phản ánh áp lực tại nhân nhầy của một đĩa đệm lành, không phản ánh hướng dịch chuyển của nhân nhầy và lực dồn lên vòng xơ phía sau. Vì vậy ngồi cúi gập (0,83 MPa) thấp hơn đứng cúi (1,10 MPa) không có nghĩa là ngồi cúi gập an toàn. Ghi nhận rõ nhất: nâng cùng 20 kg, cong lưng 2,3 MPa, gập gối 1,7 MPa và ôm sát người chỉ 1,1 MPa.

Phù hợp với biểu hiện lâm sàng: người thoát vị thường đau tăng khi ngồi lâu, cúi, ho, hắt hơi và giảm khi đứng thẳng, đi bộ, nằm. Thử nghiệm ngẫu nhiên của Long và cộng sự (Spine 2004) cho thấy người bệnh tập theo đúng “hướng ưu thế” (thường là duỗi) giảm đau, giảm dùng thuốc và cải thiện chức năng tốt hơn rõ so với tập ngược hướng; Donelson và cộng sự (Spine 1997) ghi nhận hiện tượng đau chân rút dần về giữa lưng khi vận động (trung tâm hoá) gắn với nguồn đau từ đĩa đệm.

2. Năm tình huống hằng ngày: nên và tránh

Trong mỗi hình, cột sống màu xanh là tư thế an toàn, màu đỏ là tư thế làm tăng tải cho đĩa đệm.

2.1. Nâng vật nặng

  • Nên: đứng sát vật, hai chân rộng bằng vai, gập gối và háng (ngồi xuống), giữ lưng thẳng, siết nhẹ cơ bụng, ôm vật sát bụng rồi đứng lên bằng sức chân.
  • Tránh: đứng thẳng chân, cúi gập lưng nhấc vật; giữ vật xa người; giật mạnh, đột ngột.
Cách đọc hình: trái (NÊN) – gập gối và háng, lưng thẳng (xanh), vật sát người. Phải (TRÁNH) – chân thẳng, lưng cong gập (đỏ) để nhấc vật. Theo số đo của Wilke (1999), cùng vật 20 kg, nâng cong lưng tạo áp lực đĩa đệm 2,3 MPa, gấp đôi khi ôm vật sát người (1,1 MPa). Hình: dungcuchinhhinh.vn.
Cách đọc hình: trái (NÊN) – gập gối và háng, lưng thẳng (xanh), vật sát người. Phải (TRÁNH) – chân thẳng, lưng cong gập (đỏ) để nhấc vật. Theo số đo của Wilke (1999), cùng vật 20 kg, nâng cong lưng tạo áp lực đĩa đệm 2,3 MPa, gấp đôi khi ôm vật sát người (1,1 MPa). Hình: dungcuchinhhinh.vn.

2.2. Ngồi làm việc, dùng điện thoại, lái xe

  • Nên: ngồi sâu, mông sát lưng ghế; kê gối nhỏ hoặc khăn cuộn ở eo; bàn chân đặt phẳng trên sàn; màn hình ngang tầm mắt; cứ 30–45 phút đứng dậy đi lại 1–2 phút.
  • Tránh: trượt mông ra mép ghế, lưng gù; cúi nhìn điện thoại hàng giờ; lái xe đường dài không nghỉ.
Cách đọc hình: trái (NÊN) – ngồi sâu, lưng tựa, có đệm ở eo giữ đường cong ưỡn (xanh). Phải (TRÁNH) – ngồi gù, lưng cong, cúi nhìn điện thoại (đỏ). Thay đổi tư thế thường xuyên giúp dịch nuôi dưỡng lưu thông vào đĩa đệm, vì đĩa đệm không có mạch máu nuôi trực tiếp. Hình: dungcuchinhhinh.vn.
Cách đọc hình: trái (NÊN) – ngồi sâu, lưng tựa, có đệm ở eo giữ đường cong ưỡn (xanh). Phải (TRÁNH) – ngồi gù, lưng cong, cúi nhìn điện thoại (đỏ). Thay đổi tư thế thường xuyên giúp dịch nuôi dưỡng lưu thông vào đĩa đệm, vì đĩa đệm không có mạch máu nuôi trực tiếp. Hình: dungcuchinhhinh.vn.

2.3. Nhặt đồ nhẹ dưới sàn

  • Nên: quỳ một gối hoặc ngồi xổm, lưng thẳng, một tay chống đùi để đỡ người khi đứng lên.
  • Tránh: cúi gập lưng nhặt đồ dù rất nhẹ (chìa khoá, đồ chơi, quần áo), lặp lại nhiều lần trong ngày – vật nhẹ nhưng động tác gập lặp lại vẫn gây hại tích luỹ cho vòng xơ.
Cách đọc hình: trái (NÊN) – quỳ một gối, lưng thẳng. Phải (TRÁNH) – chân thẳng, cúi gập lưng xuống nhặt đồ. Hình: dungcuchinhhinh.vn.
Cách đọc hình: trái (NÊN) – quỳ một gối, lưng thẳng. Phải (TRÁNH) – chân thẳng, cúi gập lưng xuống nhặt đồ. Hình: dungcuchinhhinh.vn.

2.4. Xoay người khi đang cầm vật

  • Nên: bước chân quay theo hướng mới; mũi chân, hông và vai cùng xoay như một khối.
  • Tránh: chân đứng yên, vặn eo để chuyển vật sang bên (xúc đất, bê thùng hàng, đưa đồ lên kệ). Cúi + vặn + mang tải là tổ hợp nguy hiểm nhất cho đĩa đệm thắt lưng.
Cách đọc hình: trái (NÊN) – bước chân xoay cả người theo hướng mới (mũi tên xanh dưới chân). Phải (TRÁNH) – chân đứng yên, vặn eo (đỏ) khi đang cầm vật. Hình: dungcuchinhhinh.vn.
Cách đọc hình: trái (NÊN) – bước chân xoay cả người theo hướng mới (mũi tên xanh dưới chân). Phải (TRÁNH) – chân đứng yên, vặn eo (đỏ) khi đang cầm vật. Hình: dungcuchinhhinh.vn.

2.5. Ngồi dậy khỏi giường

  • Nên: lăn nghiêng người, co hai gối, thả chân xuống mép giường, đồng thời chống tay đẩy người lên ngồi.
  • Tránh: nằm ngửa rồi bật thẳng người dậy kiểu gập bụng, nhất là buổi sáng vừa ngủ dậy (lúc đĩa đệm ngậm nhiều nước và căng hơn – Wilke 1999 ghi nhận áp lực đĩa đệm tăng từ 0,10 lên 0,24 MPa trong đêm).
Cách đọc hình: trái (NÊN) – nằm thẳng, lưng trung tính (xanh) rồi lăn nghiêng để ngồi dậy. Phải (TRÁNH) – bật người dậy kiểu gập bụng, lưng cong (đỏ). Hình: dungcuchinhhinh.vn.
Cách đọc hình: trái (NÊN) – nằm thẳng, lưng trung tính (xanh) rồi lăn nghiêng để ngồi dậy. Phải (TRÁNH) – bật người dậy kiểu gập bụng, lưng cong (đỏ). Hình: dungcuchinhhinh.vn.

3. Các thói quen nên duy trì

  • Ngủ: nằm nghiêng, kẹp gối giữa hai đầu gối; hoặc nằm ngửa, kê gối dưới khoeo chân.
  • Đứng lâu (rửa bát, nấu ăn, là quần áo): kê một chân lên bậc thấp 10–15 cm, đổi chân luân phiên; nâng mặt bàn làm việc ngang thắt lưng.
  • Vận động đều: đi bộ, đạp xe, bơi; tập mạnh nhóm cơ bụng – lưng (cơ lõi) theo hướng dẫn của chuyên viên phục hồi chức năng.
  • Giữ cân nặng hợp lý và bỏ thuốc lá (xem bằng chứng ở mục 4).
  • Khi đang đau: không nằm bất động trên giường; duy trì đi lại nhẹ nhàng trong giới hạn chịu đựng.

4. Bằng chứng khoa học

Câu hỏiKết quả nghiên cứuNguồn
Biện pháp nào phòng đau thắt lưng?Tập luyện kết hợp giáo dục giảm khoảng 45% nguy cơ đợt đau thắt lưng (RR 0,55; bằng chứng chất lượng trung bình). Chỉ giáo dục đơn thuần, đai lưng và lót giày không có tác dụng phòng ngừaSteffens, JAMA Intern Med 2016 – 21 thử nghiệm ngẫu nhiên, 30.850 người
Chỉ học “nâng đúng tư thế” có đủ không?Không: riêng huấn luyện kỹ thuật bê vác hoặc cấp dụng cụ hỗ trợ không phòng được đau lưng (bằng chứng chất lượng trung bình) – tư thế đúng cần đi kèm tập luyệnCochrane, Verbeek 2011 – 9 thử nghiệm, 20.101 người lao động
Cân nặng ảnh hưởng thế nào?Thừa cân và béo phì làm tăng nguy cơ đau rễ thần kinh thắt lưng, đau thần kinh toạ và mổ thoát vị đĩa đệm; nguy cơ tăng theo cân nặngShiri, Am J Epidemiol 2014 – phân tích gộp
Thuốc lá, đi bộ, đạp xe?Đang hút thuốc tăng 33% nguy cơ nhập viện vì đau thần kinh toạ (người đã bỏ thuốc không còn tăng); béo phì tăng 36%; đi bộ hoặc đạp xe đi làm giảm 33%Shiri, Am J Med 2017 – 4 nghiên cứu đoàn hệ
Đang đau có nên nằm nghỉ?Với đau thắt lưng cấp, lời khuyên duy trì vận động giúp giảm đau và cải thiện chức năng hơn nằm nghỉ (mức cải thiện nhỏ, bằng chứng chất lượng trung bình); với đau thần kinh toạ, nằm nghỉ không có lợi hơnCochrane, Dahm 2010 – 10 thử nghiệm

Cách đọc bảng: RR 0,55 nghĩa là nhóm tập luyện + giáo dục có nguy cơ bị đợt đau lưng bằng 55% nhóm không can thiệp, tức giảm khoảng 45%. Các con số “tăng 33%”, “tăng 36%” là mức tăng nguy cơ so với người không có yếu tố đó, sau khi đã hiệu chỉnh các yếu tố khác.

5. Sinh hoạt vợ chồng khi bị thoát vị đĩa đệm thắt lưng

Đau lưng và đau rễ thần kinh thường khiến người bệnh né tránh sinh hoạt tình dục vì sợ đau tái phát. Đây là nội dung chính đáng của phục hồi chức năng, vì là một phần chất lượng cuộc sống. Thoát vị đĩa đệm không phải là chống chỉ định; mục tiêu là chọn tư thế và cách cử động giảm tải lên đĩa đệm, theo cùng nguyên lý ở mục 1.

Phân nhóm theo đáp ứng cơ học (hệ thống McKenzie): nhóm “không dung nạp gập” đau tăng khi cúi, ngồi lâu, giảm khi đứng, đi bộ – thường gặp nhất ở thoát vị đĩa đệm; các khuyến cáo dưới đây áp dụng cho nhóm này. Nhóm “không dung nạp duỗi” đau tăng khi ưỡn lưng, đứng lâu, giảm khi ngồi – thường gặp trong hẹp ống sống, trượt đốt sống; với nhóm này các tư thế dưới đây có thể không phù hợp. Vì vậy cần bác sĩ hoặc chuyên viên phục hồi chức năng đánh giá trước.

Bằng chứng: Sidorkewicz và McGill (Đại học Waterloo, Canada) là nhóm đầu tiên đo chuyển động cột sống thắt lưng khi giao hợp ở 10 cặp tình nguyện viên khoẻ mạnh, so sánh các tư thế phổ biến với ngưỡng gây đau của người không dung nạp gập (Eur Spine J 2015; Spine 2014). Ở nữ: nằm ngửa gập háng – gối nhiều làm cột sống gập nhiều nhất; quỳ bốn điểm chống thẳng tay làm cột sống gập ít nhất; nằm nghiêng cũng thuận lợi. Ở nam: nằm nghiêng phía sau không phù hợp; quỳ phía sau phù hợp hơn nếu cử động bằng bản lề háng thay vì gập – duỗi cột sống.

Người bệnh là nữ

  • Nên: quỳ bốn điểm, chống thẳng hai tay (không tì khuỷu), giữ lưng trung tính; hoặc nằm nghiêng.
  • Tránh: nằm ngửa với háng và gối gập nhiều, gối kéo sát ngực – khung chậu nghiêng sau, cột sống thắt lưng gập tối đa.
Cách đọc hình (sơ đồ, chỉ vẽ người bệnh): trái (NÊN) – quỳ bốn điểm, lưng thẳng (xanh). Phải (TRÁNH) – nằm ngửa, gối kéo sát ngực, lưng gập (đỏ). Dựa trên số đo của Sidorkewicz và McGill (2015). Hình: dungcuchinhhinh.vn.
Cách đọc hình (sơ đồ, chỉ vẽ người bệnh): trái (NÊN) – quỳ bốn điểm, lưng thẳng (xanh). Phải (TRÁNH) – nằm ngửa, gối kéo sát ngực, lưng gập (đỏ). Dựa trên số đo của Sidorkewicz và McGill (2015). Hình: dungcuchinhhinh.vn.

Người bệnh là nam

  • Nên: quỳ phía sau, thân giữ thẳng như một khối; tư thế phía trên chống thẳng tay cũng chấp nhận được.
  • Tránh: nằm nghiêng phía sau với thân cuộn cong – cột sống thắt lưng gập kéo dài.
Cách đọc hình (sơ đồ, chỉ vẽ người bệnh): trái (NÊN) – quỳ, thân thẳng (xanh). Phải (TRÁNH) – thân cuộn cong (đỏ). Dựa trên số đo của Sidorkewicz và McGill (2014). Hình: dungcuchinhhinh.vn.
Cách đọc hình (sơ đồ, chỉ vẽ người bệnh): trái (NÊN) – quỳ, thân thẳng (xanh). Phải (TRÁNH) – thân cuộn cong (đỏ). Dựa trên số đo của Sidorkewicz và McGill (2014). Hình: dungcuchinhhinh.vn.

Cử động bằng bản lề háng thay vì gập – duỗi thắt lưng

  • Nên: giữ cột sống ổn định, tạo chuyển động bằng gập – duỗi khớp háng; đồng co nhẹ cơ bụng và cơ lưng.
  • Tránh: cong – ưỡn thắt lưng liên tục, tương đương tải gập – duỗi theo chu kỳ lên đĩa đệm. Đây là cùng nguyên tắc với kỹ thuật nâng vật ở mục 2.1.
Cách đọc hình: trái (NÊN) – thân thẳng, chuyển động ở khớp háng (mũi tên xanh). Phải (TRÁNH) – thắt lưng cong – ưỡn liên tục (mũi tên đỏ). Hình: dungcuchinhhinh.vn.
Cách đọc hình: trái (NÊN) – thân thẳng, chuyển động ở khớp háng (mũi tên xanh). Phải (TRÁNH) – thắt lưng cong – ưỡn liên tục (mũi tên đỏ). Hình: dungcuchinhhinh.vn.

Khuyến cáo thực hành: giai đoạn đau rễ nhiều có thể tạm ngừng ngắn rồi quay lại dần, tránh kiêng kéo dài; dùng gối mỏng hoặc khăn cuộn dưới eo; người không đau đảm nhận phần cử động chủ động; tránh ngay sau khi ngủ dậy; dừng ngay nếu đau lan xuống mông, đùi, cẳng chân hoặc tê, yếu chân. Trao đổi cởi mở giữa hai người và với nhân viên y tế giúp giảm nỗi sợ đau.

6. Dấu hiệu cần đi cấp cứu ngay

Nếu bạn đang bị đau lưng, thoát vị đĩa đệm hoặc cần tư vấn đai, nẹp hỗ trợ cột sống, hãy liên hệ để được thăm khám và hướng dẫn trực tiếp: 0985 211 888 (điện thoại / Zalo).

Nguồn tham khảo

  1. Wilke HJ, Neef P, Caimi M, Hoogland T, Claes LE. New in vivo measurements of pressures in the intervertebral disc in daily life. Spine. 1999;24(8):755–762. PMID: 10222525.
  2. Wade KR, Robertson PA, Thambyah A, Broom ND. How healthy discs herniate: a biomechanical and microstructural study investigating the combined effects of compression rate and flexion. Spine. 2014;39(13):1018–1028. PMID: 24503692.
  3. Marshall LW, McGill SM. The role of axial torque in disc herniation. Clin Biomech. 2010;25(1):6–9. PMID: 19815318.
  4. Adams MA, McNally DS, Dolan P. 'Stress' distributions inside intervertebral discs: the effects of age and degeneration. J Bone Joint Surg Br. 1996;78(6):965–972. PMID: 8951017.
  5. Anatomy, Back, Posterior Longitudinal Ligament. StatPearls. NCBI Bookshelf NBK560691.
  6. Long A, Donelson R, Fung T. Does it matter which exercise? A randomized control trial of exercise for low back pain. Spine. 2004;29(23):2593–2602. PMID: 15564907.
  7. Donelson R, Aprill C, Medcalf R, Grant W. A prospective study of centralization of lumbar and referred pain: a predictor of symptomatic discs and anular competence. Spine. 1997;22(10):1115–1122. PMID: 9160470.
  8. Steffens D, Maher CG, Pereira LSM, et al. Prevention of low back pain: a systematic review and meta-analysis. JAMA Intern Med. 2016;176(2):199–208. PMID: 26752509.
  9. Verbeek JH, Martimo KP, Karppinen J, et al. Manual material handling advice and assistive devices for preventing and treating back pain in workers. Cochrane Database Syst Rev. 2011;(6):CD005958. PMID: 21678349.
  10. Shiri R, Lallukka T, Karppinen J, Viikari-Juntura E. Obesity as a risk factor for sciatica: a meta-analysis. Am J Epidemiol. 2014;179(8):929–937. PMID: 24569641.
  11. Shiri R, Euro U, Heliövaara M, et al. Lifestyle risk factors increase the risk of hospitalization for sciatica: findings of four prospective cohort studies. Am J Med. 2017;130(12):1408–1414. PMID: 28750940.
  12. Dahm KT, Brurberg KG, Jamtvedt G, Hagen KB. Advice to rest in bed versus advice to stay active for acute low-back pain and sciatica. Cochrane Database Syst Rev. 2010;(6):CD007612. PMID: 20556780.
  13. Sidorkewicz N, McGill SM. Documenting female spine motion during coitus with a commentary on the implications for the low back pain patient. Eur Spine J. 2015;24(3):513–520. PMID: 25341806.
  14. Sidorkewicz N, McGill SM. Male spine motion during coitus: implications for the low back pain patient. Spine. 2014;39(20):1633–1639. PMID: 25208042.

Bạn hoặc người thân cần tư vấn?

Đặt lịch thăm khám trực tiếp tại Hà Nội hoặc gửi hồ sơ để được tư vấn từ xa. Chúng tôi phản hồi trong vòng 24 giờ.

Đặt lịch tư vấn