Nẹp dưới gối (AFO): hỗ trợ phục hồi vận động cho bàn chân và cổ chân

Nẹp dưới gối, hay còn gọi là nẹp cổ bàn chân (Ankle Foot Orthosis – AFO), là dụng cụ chỉnh hình được chỉ định trong nhiều trường hợp: di chứng liệt nửa người sau tai biến mạch máu não, di chứng tổn thương tủy sống, di chứng bại liệt, hoặc liệt ngoại biên do chấn thương gây tổn thương nhóm cơ gấp mu bàn chân. Nẹp hoạt động bằng cách hỗ trợ nâng đỡ và kiểm soát chuyển động của cổ chân, giúp người bệnh đi lại dễ dàng và an toàn hơn, tránh hiện tượng quệt mũi chân khi bước — một biểu hiện điển hình của bàn chân rủ do yếu hoặc liệt cơ chày trước.

Hiệu quả của AFO trong việc hỗ trợ dáng đi cũng được ghi nhận trong y văn quốc tế: một tổng quan hệ thống và phân tích gộp đăng trên Scientific Reports (2021) trên nhóm bệnh nhân đột quỵ cho thấy AFO giúp cải thiện tốc độ đi, nhịp bước, độ dài bước chân, đồng thời cải thiện góc gấp mu bàn chân khi tiếp đất và tăng khoảng hở bàn chân với mặt đất trong pha đưa chân — dù phần lớn bằng chứng hiện có vẫn tập trung vào hiệu quả tức thời hoặc ngắn hạn, còn dữ liệu so sánh dài hạn vẫn còn hạn chế.

Thực tế điều trị tại phòng khám cho thấy nhiều trường hợp cải thiện rõ rệt nhờ AFO. Một bệnh nhân nam bị liệt cơ chày trước và co rút gân gót sau tai nạn, ban đầu phải đi bằng nạng với bàn chân rủ khoảng 30 độ, đã được chỉ định nẹp AFO có pít-tông thủy lực kéo giãn dần; sau khoảng ba tháng kiên trì, tầm vận động cổ chân cải thiện đủ để bắt đầu đứng và đi lại độc lập. Một trường hợp khác là bệnh nhân bị liệt cổ chân do tổn thương tủy sống, sau hơn một năm điều trị kết hợp nẹp AFO đã lấy lại được khả năng đứng và đi lại, và hiện nẹp đã trở thành công cụ hỗ trợ không thể thiếu trong sinh hoạt cũng như công việc hằng ngày.

AFO cũng được ứng dụng hiệu quả trong nắn chỉnh chân khoèo bẩm sinh ở trẻ nhỏ, đặc biệt sau giai đoạn bó bột theo phương pháp Ponseti hoặc với các bé phát hiện muộn khi phương pháp bó bột không còn phù hợp. So với nẹp Dennis-Brown truyền thống, nẹp AFO có ưu điểm thoáng mát, dễ tháo lắp vệ sinh hằng ngày và có thể điều chỉnh lực kéo linh hoạt theo từng giai đoạn nắn chỉnh mà không cần thay nẹp mới. Thời gian điều trị bằng nẹp dưới gối cho các ca chân khoèo thường kéo dài từ 3 đến 36 tháng hoặc hơn, tùy khả năng đáp ứng của từng trẻ.