Cong vẹo cột sống ở tuổi dậy thì: vì sao cần phát hiện sớm và điều trị đúng lúc

Một sự thật là phần lớn cong vẹo cột sống được phát hiện ở lứa tuổi con đang dậy thì. Trong khi thực tế cho thấy cong vẹo cột sống vẫn có thể xảy ra ngay từ khi trẻ còn nhỏ (cong vẹo bẩm sinh), chênh lệch chi, bẹt lệch…

Đại đa số phụ huynh chỉ phát hiện ra con em mình bị cong vẹo cột sống thông qua việc vô tình hoặc thấy rõ ngoại hình của các con có những thay đổi khác thường trong khi lớn: vai lệch, một bên xương bả vai nhô cao, dáng người mất cân đối.

Theo nghiên cứu và đánh giá chung thì tỷ lệ phát hiện cong vẹo cột sống ở lứa tuổi dậy thì là cao nhất, 85% được xác định là cong vẹo cột sống không rõ nguyên nhân hay còn gọi là cong vẹo cột sống vô căn tuổi thiếu niên (AIS). Tỷ lệ cũng có sự chênh lệch rõ rệt: ở các bé gái, cong vẹo cột sống được phát hiện cao gấp đôi ở các bé trai (tỷ lệ 2/1).

Một điều vô cùng quan trọng mà cha mẹ cần biết là trong giai đoạn trẻ còn đang lớn, đang phát triển, đường cong, độ cong thường tăng rất nhanh. Vì vậy phát hiện càng sớm, can thiệp sớm, đúng thời điểm thì sẽ đạt được hiệu quả nắn chỉnh cột sống về thẳng hoặc về được ngưỡng an toàn cao.

Số liệu dịch tễ: tổng quan trên Nature Reviews Disease Primers (Cheng và cs., 2015) ghi nhận vẹo cột sống vô căn tuổi thiếu niên gặp ở khoảng 1–4% trẻ ở giai đoạn đầu dậy thì, và gặp ở nữ nhiều hơn nam.

Tháng 9/2026, tạp chí Frontiers in Pediatrics công bố một tổng quan hệ thống kết hợp phân tích gộp mạng. Nghiên cứu so sánh các phương pháp điều trị không phẫu thuật cho cong vẹo cột sống tuổi thiếu niên, được tổng hợp từ 13 nghiên cứu với 709 bệnh nhân. Các phương pháp được so sánh gồm nẹp chỉnh hình, tập Schroth (các bài tập vật lý trị liệu đặc hiệu giúp điều trị cong vẹo cột sống không cần phẫu thuật), các bài tập chuyên biệt khác cho cong vẹo cột sống, tập cơ vùng lõi và phục hồi chức năng theo y học cổ truyền.

Kết quả cho thấy nẹp chỉnh hình và các phương pháp tập vật lý trị liệu có xu hướng kiểm soát góc cong ngắn hạn tốt hơn các phương pháp còn lại. Trong những nghiên cứu so sánh trực tiếp, nẹp chỉnh hình cũng cho kết quả tốt hơn cả tập Schroth (vật lý trị liệu) lẫn phục hồi chức năng y học cổ truyền. Các tác giả lưu ý bằng chứng còn thưa và có mức dị biệt cao.

Dựa trên bằng chứng hiện có, hướng tiếp cận và điều trị như sau:

Quyết định điều trị cụ thể sẽ được bác sĩ chuyên khoa đánh giá dựa trên độ tuổi, độ trưởng thành xương, kiểu đường cong và nguy cơ tiến triển của từng trẻ.

Các hướng dẫn lâm sàng khuyến cáo rằng với đường cong mức trung bình, vật lý trị liệu nên đi kèm việc đeo áo nẹp chứ không dùng thay cho áo nẹp. Tập luyện giúp trẻ tăng sức mạnh cơ, cải thiện tư thế và chủ động tham gia vào quá trình điều trị. Nẹp đóng vai trò nắn chỉnh, giảm độ, giữ và kiểm soát đường cong trong giai đoạn cột sống còn phát triển.

Chìa khóa thành công của việc điều trị cong vẹo cột sống ở tuổi dậy thì là tuân thủ, hợp tác làm theo đúng hướng dẫn. Một chiếc nẹp chỉnh hình tốt sẽ phát huy tác dụng khi được đeo, sử dụng đúng cách và đủ theo chỉ định.

Nghiên cứu cũng ghi nhận rằng việc đeo nẹp nắn chỉnh cong vẹo cột sống có thể gây áp lực tâm lý, hạn chế vận động và ảnh hưởng đến thời gian đeo thực tế. Vì vậy, cha mẹ có thể giúp con bằng cách:

Lời khuyên: nếu bạn nghi ngờ con có dấu hiệu cong vẹo cột sống, hãy đưa con đi khám chuyên khoa càng sớm càng tốt. Can thiệp đúng thời điểm, khi trẻ còn đang phát triển, là cơ hội tốt nhất để kiểm soát đường cong và hạn chế nguy cơ phải phẫu thuật sau này.