Nguyên nhân bệnh cong vẹo cột sống và các cách điều trị theo từng trường hợp

Cong vẹo cột sống là sự thay đổi cấu trúc cột sống, hình thành những đường cong bất thường thay vì một trục thẳng liên tục từ đốt sống cổ C7 xuống đến đỉnh xương cùng cụt như ở người bình thường. Bệnh thường khởi phát ở giai đoạn dậy thì, với bé gái có nguy cơ mắc cao hơn bé trai. Dựa vào hình dạng đường cong, bệnh được chia thành hai dạng chính: đường cong đơn dạng chữ C, tạo thành một vòng cánh cung với biên độ và góc Cobb tùy mức độ nặng nhẹ; và đường cong đôi dạng chữ S, gồm hai cánh cung với độ lớn có thể khác nhau, trong các ca nặng thường gần như đối xứng nhau.

Về nguyên nhân, khoảng 85% các trường hợp không xác định được nguyên nhân cụ thể — phần lớn khởi phát trong giai đoạn dậy thì, tuổi vị thành niên. 15% còn lại có thể liên quan đến yếu tố di truyền, khi gen từ cha mẹ hoặc thế hệ trước ảnh hưởng đến sự phát triển bất thường của cột sống ngay từ trong thai kỳ; các bệnh lý về cơ và thần kinh như teo cơ, loạn dưỡng cơ, bại não hoặc rối loạn thần kinh vận động, khiến khả năng nâng đỡ và ổn định cột sống của hệ cơ bị suy yếu; và đáng chú ý là bàn chân bẹt — với tỷ lệ trẻ em châu Á mắc phải ước tính khoảng 30% — có thể gây mất cân bằng cơ xương khớp ở chi dưới, dẫn đến cơ chế bù trừ ở cột sống và góp phần hình thành cong vẹo.

Về hướng điều trị, với các trường hợp cong vẹo nhẹ chưa cần can thiệp sâu, vật lý trị liệu đóng vai trò quan trọng, giúp củng cố sức mạnh nhóm cơ cốt lõi gồm cơ lưng, cơ bụng và cơ cạnh cột sống, đồng thời cải thiện sự linh hoạt của đốt sống và mô mềm xung quanh; với các ca đang mặc áo nẹp, vật lý trị liệu cũng đóng vai trò hỗ trợ tích cực. Với các trường hợp cần nắn chỉnh chủ động, áo nẹp chỉnh hình cột sống hiện là phương pháp điều trị tối ưu nhất — vừa hiệu quả cao vừa an toàn, có khả năng giúp người bệnh thoát khỏi nguy cơ phẫu thuật vĩnh viễn, phù hợp với kết quả nghiên cứu BrAIST công bố trên New England Journal of Medicine (2013) cho thấy tỷ lệ thành công đạt 72% ở nhóm mặc áo nẹp so với 48% ở nhóm chỉ theo dõi. Phẫu thuật chỉ được chỉ định cho các ca nặng không thể can thiệp hiệu quả bằng áo nẹp và khi tuổi xương đã cốt hóa phù hợp cho can thiệp.

Hai trường hợp thực tế minh họa rõ sự khác biệt giữa các mức độ bệnh. Một bé gái hơn 5 tuổi được ghi nhận cong vẹo cột sống 30 độ Cobb kèm bàn chân bẹt, sập vòm nhiều — được chỉ định kết hợp áo nẹp chỉnh hình cột sống và đế chỉnh hình nắn chỉnh bàn chân bẹt cùng lúc, và ghi nhận cải thiện rõ rệt chỉ sau 4 tháng điều trị đồng thời cả hai vấn đề. Trong khi đó, một bé gái 11 tuổi với độ cong nhẹ hơn, 14 độ Cobb dạng đường cong đơn, ban đầu chỉ cần vật lý trị liệu là đủ; tuy nhiên do tiền sử chị gái từng phải phẫu thuật cột sống và bản thân bé cũng sắp bước vào tuổi dậy thì — giai đoạn nguy cơ khởi phát cong vẹo cao nhất — gia đình đã chủ động lựa chọn thêm một áo nẹp đêm để phòng ngừa, nhấn mạnh rằng lựa chọn phương pháp điều trị luôn cần cân nhắc dựa trên bối cảnh và nguy cơ cụ thể của từng người bệnh.