Ổ mỏm cụt áp lực âm thụ động và chủ động: đâu là khác biệt?

Phần lớn người dùng chân giả hiện nay sử dụng ổ mỏm cụt (socket) với van hơi một chiều để tạo áp lực âm thụ động. Độ nhạy của van quyết định mức áp lực âm đạt được - van càng nhạy thì chân giả càng chắc chắn, đi lại dễ dàng và tự tin hơn. Tuy nhiên trên thị trường có nhiều loại van, kể cả của các hãng nổi tiếng, vẫn có độ nhạy rất thấp khiến áp lực âm chỉ đạt khoảng -6 đến -8 InHg.

Cơ chế áp lực âm thụ động hoạt động như sau: mỗi lần người dùng đứng lên và nhấc chân, mỏm cụt trong socket đẩy khí ra ngoài, lặp lại nhiều lần sẽ hình thành áp lực âm. Qua thử nghiệm thực tế tại Cơ sở chỉnh hình Lê Hoàn với loại van hơi cải tiến, áp lực âm khi bước đi đạt tới ngưỡng -12 InHg và vẫn giữ được khoảng -5 InHg ngay cả lúc đứng yên, trước khi giảm dần về 0 sau vài phút nghỉ. Nhược điểm lớn nhất của hệ thống thụ động là không kiểm soát được độ kín của socket: khi đi nhanh hoặc chạy, hiện tượng pistoning (mỏm cụt dịch chuyển lên xuống trong ổ mỏm cụt) có thể gây mỏi, khó chịu, thậm chí đau kéo dài.

Hệ thống áp lực âm chủ động sử dụng bơm hút chân không điều khiển điện tử, cho phép người dùng chủ động lựa chọn và duy trì mức áp lực âm cao, thấp hoặc trung bình tùy nhu cầu, đặc biệt phù hợp với người tham gia thể thao cường độ mạnh. Trong thử nghiệm, khi chạy nhanh áp lực âm chủ động có thể đạt tới -16 InHg trong khi mỏm cụt vẫn rất ổn định và êm ái, giảm đáng kể cảm giác đau mỏi so với hệ thống thụ động.

Lợi ích của treo chân giả bằng áp lực âm cũng đã được ghi nhận trong y văn: nghiên cứu của Board và cộng sự đăng trên Archives of Physical Medicine and Rehabilitation cho thấy hệ thống treo áp lực âm (vacuum-assisted socket) có liên quan đến sự ổn định thể tích mỏm cụt tốt hơn và giảm pistoning so với hệ thống treo bằng chốt khóa truyền thống. Riêng Ths. Lê Ngọc Hoàn cũng có nghiên cứu công bố trên JPO: Journal of Prosthetics and Orthotics (2021) về chân giả chạy bộ sử dụng hệ thống ổ mỏm cụt áp lực âm (VASS), ghi nhận lợi ích về sự thoải mái, cảm nhận bản thể và ổn định thể tích cho người chạy có cắt cụt dưới gối.

Dù chọn hệ thống thụ động hay chủ động, yếu tố quan trọng nhất vẫn là thiết kế socket chính xác và tối ưu cho từng cá nhân. Với nhu cầu đi lại, sinh hoạt thông thường, van hơi một chiều thụ động đã là giải pháp đáng tin cậy. Còn với người cần tối ưu hiệu suất vận động và kiểm soát chủ động áp lực, hệ thống áp lực âm chủ động là lựa chọn đáng cân nhắc.